Restrukturyzacja zadłużenia osoby fizycznej: ugoda, układ konsumencki czy upadłość?

Osoba prywatna, która nie prowadzi działalności gospodarczej, może uporządkować długi na cztery sposoby: przez ugodę z wierzycielem, zmianę warunków kredytu w banku, układ konsumencki zawierany pod nadzorem sądu albo upadłość konsumencką. Wybór zależy od tego, czy trudność jest przejściowa, czy masz stały dochód na raty, ilu masz wierzycieli i czy toczą się egzekucje. Wynik żadnej z tych dróg nie jest z góry przesądzony.

Ten poradnik jest dla osób prywatnych, które mają zaległe kredyty, pożyczki lub inne długi i nie prowadzą działalności gospodarczej. Nie opisujemy tu restrukturyzacji firm i spółek, wyjaśniamy tylko, czym się różni restrukturyzacja firmy.

Upadłości Ekspert pomaga osobom w sprawach upadłości konsumenckiej. W tym poradniku opisujemy także drogi, które nie wymagają ogłoszenia upadłości.

Na czym polega restrukturyzacja zadłużenia osoby fizycznej?

Restrukturyzacja zadłużenia osoby fizycznej to zmiana warunków spłaty długów, na przykład wysokości rat, terminów albo części długu do umorzenia, uzgodniona z wierzycielami dobrowolnie lub w postępowaniu sądowym. Ma znaczenie, ponieważ może dopasować spłatę do Twoich możliwości bez ogłaszania upadłości.

Osoba prywatna ma do wyboru dwie drogi dobrowolne i jedną sądową. Dobrowolne to ugoda z wierzycielem i zmiana warunków kredytu w banku. Sądową jest układ konsumencki, który ustawa nazywa postępowaniem o zawarcie układu na zgromadzeniu wierzycieli (art. 491²⁵ ustawy z dnia Prawo upadłościowe). Upadłość konsumencka nie jest restrukturyzacją, ale trzeba ją porównać, bo przy braku stałej nadwyżki w budżecie może okazać się lepsza od układu.

Cztery drogi w skrócie:

  • Ugoda z wierzycielem, czyli porozumienie z jednym wierzycielem co do nowych warunków spłaty.
  • Zmiana warunków kredytu w banku, na przykład wydłużenie okresu spłaty, czasowe obniżenie rat albo rozłożenie zaległości, jeśli bank się zgodzi.
  • Układ konsumencki, czyli porozumienie z wierzycielami pod nadzorem sądu, przyjmowane w głosowaniu i zatwierdzane przez sąd.
  • Upadłość konsumencka, w której majątkiem zarządza syndyk, a sąd ustala plan spłaty, umarza zobowiązania albo w przypadkach z art. 491¹⁴ᵃ Prawa upadłościowego odmawia ustalenia planu spłaty i umorzenia.

Kto może skorzystać z restrukturyzacji długów bez działalności gospodarczej?

Z układu konsumenckiego może skorzystać osoba fizyczna, która nie prowadzi działalności gospodarczej i stała się niewypłacalna (art. 491²⁵ ust. 1 Prawa upadłościowego). Niewypłacalność to utrata zdolności do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Ustawa domniemywa ją, gdy opóźnienie w spłacie przekracza 3 miesiące (art. 11 ust. 1 i 1a).

Sama niewypłacalność nie wystarczy. Sąd uwzględni wniosek, jeżeli Twoje możliwości zarobkowe i sytuacja zawodowa wskazują na zdolność do pokrycia kosztów postępowania oraz możliwość zawarcia i wykonania układu (art. 491²⁵ ust. 3). W praktyce zwykle chodzi o dochód, z którego po opłaceniu podstawowych potrzeb zostaje stała nadwyżka.

Ugoda i zmiana warunków kredytu nie są postępowaniami sądowymi, a ich zawarcie zależy od zgody wierzyciela. Postępowania z ustawy z dnia Prawo restrukturyzacyjne dotyczą przedsiębiorców, niektórych spółek kapitałowych, wspólników osobowych spółek handlowych odpowiadających całym majątkiem i wspólników spółki partnerskiej (art. 4 ust. 1). Osoba prywatna spoza tych grup nie może być w nich dłużnikiem. Do układu konsumenckiego część przepisów tej ustawy stosuje się jednak odpowiednio (art. 491³⁸ Prawa upadłościowego).

Ugoda z wierzycielem i zmiana warunków kredytu: kiedy wystarczą?

Ugoda z wierzycielem albo zmiana warunków kredytu może wystarczyć, gdy trudność jest przejściowa i nadal możesz regulować raty. To porozumienia dobrowolne: bank lub inny wierzyciel może się zgodzić albo odmówić, a warunki ustala według własnych zasad.

Zmiana może polegać na wydłużeniu okresu spłaty, czasowym obniżeniu rat albo rozłożeniu zaległości na raty. Ugoda z jednym wierzycielem nie wiąże pozostałych, więc przy kilku długach rozmawiasz z każdym wierzycielem osobno.

Co sprawdzić przed podpisaniem ugody

Zanim podpiszesz nowe warunki, sprawdź:

  • ile zapłacisz łącznie, razem z odsetkami i opłatami;
  • czy nowa rata zmieści się w budżecie po opłaceniu jedzenia, rachunków i leczenia;
  • co się stanie, jeśli spóźnisz się z ratą;
  • czy ugoda obejmuje cały dług, czy tylko jego część;
  • czy kwota, której żąda wierzyciel, jest bezsporna.

Kiedy ugoda może nie wystarczyć

Ugoda może nie wystarczyć, gdy masz wielu wierzycieli, bank odmawia zmiany warunków, pojawiają się kolejne zajęcia komornicze albo nawet niższa rata nie mieści się w budżecie. Wtedy warto porównać układ konsumencki z upadłością konsumencką.

Jak działa układ konsumencki krok po kroku i ile trwa?

Układ konsumencki to porozumienie z wierzycielami, które przygotowujesz razem z nadzorcą sądowym, wierzyciele przyjmują w głosowaniu, a sąd zatwierdza. Ustawa wyznacza terminy maksymalne kolejnych etapów, ale nie określa, ile całe postępowanie potrwa w konkretnej sprawie.

Nadzorcę sądowego wyznacza sąd w postanowieniu o otwarciu postępowania (art. 491²⁷ ust. 1). Nadzorca przygotowuje z Tobą propozycje układowe, sporządza spisy wierzytelności, zwołuje zgromadzenie wierzycieli i mu przewodniczy (art. 491³⁰, art. 491³² ust. 1). Propozycje układowe to Twoja oferta dla wierzycieli. Mogą przewidywać między innymi odroczenie terminu spłaty, rozłożenie długu na raty albo zmniejszenie jego wysokości (art. 156 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego w zw. z art. 491³⁸ Prawa upadłościowego).

Przebieg postępowania według Prawa upadłościowego:

  1. Składasz do sądu upadłościowego wniosek ze wstępnymi propozycjami układowymi, płacisz opłatę 30 zł i zaliczkę na wydatki postępowania (art. 491²⁵ ust. 5, art. 491²⁶ ust. 1 Prawa upadłościowego, art. 76a pkt 2 i art. 14 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Bez zaliczki wniosek zostanie zwrócony.
  2. Sąd ocenia Twoje możliwości zarobkowe i sytuację zawodową. Jeśli wskazują one na zdolność do pokrycia kosztów postępowania oraz możliwość zawarcia i wykonania układu, sąd otwiera postępowanie, wyznacza nadzorcę sądowego, a postanowienie zostaje obwieszczone (art. 491²⁵ ust. 3, art. 491²⁷, art. 491²⁸ ust. 1).
  3. W ciągu 30 dni od doręczenia postanowienia nadzorca przygotowuje z Tobą propozycje układowe, spis wierzytelności i spis wierzytelności spornych oraz zwołuje zgromadzenie wierzycieli (art. 491³⁰).
  4. Nadzorca zawiadamia wierzycieli przesyłką poleconą za potwierdzeniem odbioru co najmniej 2 tygodnie przed zgromadzeniem i doręcza im propozycje układowe. Zgromadzenie musi się odbyć najpóźniej 3 miesiące od otwarcia postępowania, pod rygorem umorzenia postępowania (art. 491³¹ ust. 2 i 3).
  5. Wierzyciele głosują. Układ jest przyjęty, gdy głosuje za nim większość głosujących wierzycieli, mających łącznie co najmniej dwie trzecie sumy wierzytelności głosujących (art. 119 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego w zw. z art. 491³⁸ Prawa upadłościowego).
  6. W ciągu 21 dni od zgromadzenia nadzorca przedstawia sądowi wniosek o zatwierdzenie układu albo o umorzenie postępowania (art. 491³² ust. 3).
  7. Zatwierdzony układ wykonujesz za pośrednictwem nadzorcy wykonania układu. Układ zawiera się co do zasady na okres do 5 lat (art. 491³³ ust. 1, art. 491³⁴).

Jeśli w ciągu 6 miesięcy od wydania postanowienia o otwarciu postępowania nadzorca nie przedstawi wniosku o zatwierdzenie układu, sąd umarza postępowanie (art. 491³⁶ ust. 1 pkt 3). Układ może zostać zawarty na okres dłuższy niż 5 lat, jeżeli przewiduje zachowanie przez Ciebie nieruchomości służącej zaspokojeniu Twoich potrzeb mieszkaniowych lub potrzeb osób na Twoim utrzymaniu (art. 491³³ ust. 3).

Co, jeśli układ nie zostanie zawarty?

Sąd umarza postępowanie także wtedy, gdy nie wykonujesz swoich obowiązków albo Twoje aktualne możliwości zarobkowe nie uprawdopodobniają zdolności do pokrycia kosztów i wykonania układu (art. 491³⁶ ust. 1 pkt 1 i 2). Umorzenie postępowania nie oznacza umorzenia długów. Po takim rozstrzygnięciu możesz porównać pozostałe drogi, w tym upadłość konsumencką.

Sąd może skierować do układu po wniosku o upadłość

Jeśli złożysz wniosek o ogłoszenie upadłości, sąd może skierować Cię do postępowania o zawarcie układu, jeżeli Twoje możliwości zarobkowe i sytuacja zawodowa na to wskazują. Nie zrobi tego, gdy we wniosku o upadłość oświadczysz, że nie wyrażasz zgody na udział w tym postępowaniu (art. 491²⁵ ust. 2 i 3).

Po skierowaniu wpłacasz zaliczkę nadzorcy sądowemu w ciągu 30 dni od otwarcia postępowania. Bez wpłaty postępowanie zostanie umorzone, a sąd rozpozna wniosek o upadłość (art. 491²⁶ ust. 2). Zgromadzenie wierzycieli musi się wtedy odbyć najpóźniej 4 miesiące od otwarcia (art. 491³¹ ust. 2). Jeśli postępowanie o układ zostanie prawomocnie umorzone, sąd rozpoznaje Twój wniosek o upadłość (art. 491³⁶ ust. 2). Decyzję o oświadczeniu warto omówić przed złożeniem wniosku.

Majątek i sytuację małżonka w obu drogach szerzej opisuje poradnik upadłość konsumencka a układ konsumencki.

Ile kosztuje układ konsumencki?

Koszty urzędowe układu konsumenckiego to opłata sądowa 30 zł, zaliczka na wydatki płacona razem z wnioskiem i wynagrodzenie nadzorcy sądowego, co do zasady 15% kwoty, którą wierzyciele mają dostać według układu. Przy wniosku złożonym w 2026 r. zaliczka wynosi 8 851,42 zł.

Poszczególne koszty, ich wysokość i podstawa prawna:

Koszty układu konsumenckiego
KosztIleKiedy i na jakiej podstawie
Opłata sądowa od wniosku30 złprzy składaniu wniosku (art. 76a pkt 2 i art. 14 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych)
Zaliczka na wydatki postępowania8 851,42 zł przy wniosku w 2026 r.razem z wnioskiem, bez niej wniosek zostanie zwrócony (art. 491²⁶ ust. 1)
Opłata wstępna nadzorcy sądowego4 425,71 zł, czyli połowa tej samej kwotypo doręczeniu postanowienia o otwarciu postępowania (art. 491³⁵ ust. 1 i 4)
Pozostała część wynagrodzenia nadzorcydo 15% każdej wypłaty dla wierzycieli; od nadwyżki ponad 100 000 zł 3%, a ponad 500 000 zł 1%razem z wypłatami dla wierzycieli w wykonaniu zatwierdzonego układu (art. 491³⁵ ust. 1-4)
Pomoc doradcy lub pełnomocnikawedług umowyjeśli z niej korzystasz

Ustawa nie określa wprost, czy opłata wstępna jest pokrywana z wpłaconej zaliczki, czy ponad nią. Przewiduje tylko, że z zaliczki wpłaconej przez Ciebie sąd przyznaje nadzorcy zaliczkę na pokrycie kosztów postępowania (art. 491²⁹). Rozliczenie w Twojej sprawie wynika z postanowień sądu.

Zaliczka i opłata wstępna zależą od przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w trzecim kwartale poprzedniego roku, które ogłasza Prezes GUS. Za trzeci kwartał 2025 r. wyniosło ono 8 851,42 zł obwieszczenie Prezesa GUS z . Kwoty zmieniają się co roku.

Przykład obliczenia wynagrodzenia nadzorcy

Przykłady pokazują sposób liczenia według art. 491³⁵ Prawa upadłościowego. Nie są kosztorysem Twojej sprawy.

Wynagrodzenie nadzorcy sądowego: przykłady obliczenia
Ile wierzyciele dostaną według układuWynagrodzenie nadzorcy
20 000 zł4 425,71 zł (15% to 3 000 zł, ale wynagrodzenie nie może być niższe od opłaty wstępnej)
60 000 zł9 000 zł (15% od 60 000 zł)
200 000 zł18 000 zł (15% od 100 000 zł, czyli 15 000 zł, oraz 3% od kolejnych 100 000 zł, czyli 3 000 zł)

W każdej z tych kwot mieści się opłata wstępna (art. 491³⁵ ust. 1 i 5). Koszty układu porównaj z miesięczną nadwyżką w budżecie, bo sąd sprawdza, czy Twoje możliwości zarobkowe wskazują na zdolność do ich pokrycia (art. 491²⁵ ust. 3).

Co z komornikiem i kredytem hipotecznym w układzie konsumenckim?

Z dniem otwarcia postępowania o zawarcie układu egzekucja długu objętego z mocy prawa układem, wszczęta wcześniej, zostaje zawieszona z mocy prawa, a po otwarciu nie można wszcząć nowej egzekucji takiego długu. Wynika to z przepisów o przyspieszonym postępowaniu układowym, które stosuje się do układu konsumenckiego odpowiednio (art. 259 ust. 1 i 3 Prawa restrukturyzacyjnego w zw. z art. 491³⁸ Prawa upadłościowego).

Ta ochrona nie obejmuje każdego długu. Układ obejmuje między innymi wierzytelności osobiste powstałe przed dniem otwarcia postępowania, ale nie obejmuje między innymi alimentów, rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci ani roszczeń o wydanie mienia, a wierzytelności ze stosunku pracy obejmuje tylko za zgodą wierzyciela (art. 150 ust. 1 pkt 1 oraz art. 151 ust. 1 i 2 Prawa restrukturyzacyjnego w zw. z art. 491³⁸ Prawa upadłościowego).

Inaczej wygląda kredyt zabezpieczony hipoteką. Wierzyciel, którego dług jest zabezpieczony hipoteką (zwykle bank), może w toku postępowania prowadzić egzekucję, ale wyłącznie z obciążonej nieruchomości (art. 260 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego w zw. z art. 491³⁸ Prawa upadłościowego). Dług uznaje się za zabezpieczony w tej części, która odpowiada wartości nieruchomości (art. 150 ust. 3 Prawa restrukturyzacyjnego w zw. z art. 491³⁸ Prawa upadłościowego). Sytuację kredytu hipotecznego trzeba więc ocenić osobno, zanim uznasz układ za sposób na zachowanie mieszkania. Więcej o kredycie w razie upadłości przeczytasz w poradniku upadłość konsumencka a kredyt hipoteczny.

Od otwarcia postępowania do jego zakończenia albo prawomocnego umorzenia nie możesz spłacać długów objętych z mocy prawa układem (art. 252 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego w zw. z art. 491³⁸ Prawa upadłościowego). Jeśli układ zostanie zatwierdzony, wierzyciele otrzymają spłaty na jego zasadach. Czy dotyczy to rat kredytu hipotecznego, trzeba ocenić w Twojej sprawie.

Z dniem otwarcia postępowania Twoje mienie staje się masą układową (art. 240 Prawa restrukturyzacyjnego w zw. z art. 491³⁸ Prawa upadłościowego). Zachowujesz zarząd swoim majątkiem w zakresie czynności zwykłego zarządu, ale na czynności przekraczające ten zakres potrzebujesz zgody nadzorcy sądowego, a czynność dokonana bez wymaganej zgody jest nieważna (art. 39 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego w zw. z art. 491³⁸ Prawa upadłościowego). Jeśli masz z małżonkiem wspólność majątkową, majątek wspólny wchodzi do masy układowej i podlega nadzorowi nadzorcy sądowego (art. 73 Prawa restrukturyzacyjnego w zw. z art. 491³⁸ Prawa upadłościowego). Przepis ten, inaczej niż art. 124 Prawa upadłościowego przy upadłości, nie przewiduje powstania rozdzielności majątkowej.

Popularne zdanie, że układ konsumencki chroni majątek, jest prawdziwe tylko częściowo. W układzie nie ma syndyka, który sprzedaje majątek, ale wierzyciel z hipoteką może prowadzić egzekucję z nieruchomości, a alimenty pozostają poza układem.

Kiedy upadłość konsumencka będzie lepsza od układu?

Upadłość konsumencka może być lepsza od układu, gdy nie masz stałej nadwyżki w budżecie, Twój dochód jest niski lub niestabilny albo nie stać Cię na zaliczkę i wynagrodzenie nadzorcy. Dotyczy osób fizycznych, których upadłości nie można ogłosić według ogólnych przepisów o zakresie ustawy, obejmujących między innymi przedsiębiorców i niektóre spółki (art. 491¹ ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 Prawa upadłościowego).

W upadłości majątek wchodzi do masy upadłości, którą zarządza syndyk. Z dniem ogłoszenia upadłości jednego z małżonków powstaje rozdzielność majątkowa, a jeżeli małżonkowie mieli wspólność majątkową, majątek wspólny wchodzi do masy upadłości (art. 124 ust. 1). Egzekucja skierowana do majątku z masy, wszczęta wcześniej, zostaje zawieszona z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości i umorzona po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości (art. 146 ust. 1).

Sąd ustala plan spłaty na okres nie dłuższy niż 36 miesięcy. Gdy sąd ustali, że do niewypłacalności lub istotnego zwiększenia jej stopnia doszło umyślnie albo wskutek rażącego niedbalstwa dłużnika, plan trwa od 36 do 84 miesięcy (art. 491¹⁵ ust. 1 pkt 4 i ust. 1a). Sąd umarza zobowiązania bez ustalenia planu spłaty, jeśli osobista sytuacja w oczywisty sposób wskazuje na trwałą niezdolność do jakichkolwiek spłat (art. 491¹⁶ ust. 1), a gdy ta niezdolność nie ma charakteru trwałego, umarza je warunkowo (art. 491¹⁶ ust. 2a). Umorzeniu nie podlegają między innymi alimenty, grzywny orzeczone przez sąd i obowiązek naprawienia szkody wynikającej z przestępstwa (art. 491²¹ ust. 2).

Jeśli syndyk sprzeda lokal mieszkalny albo dom jednorodzinny, w którym mieszkasz, a konieczne jest zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych Twoich i osób na Twoim utrzymaniu, z uzyskanej sumy wydziela się Ci kwotę odpowiadającą przeciętnemu czynszowi najmu w tej samej lub sąsiedniej miejscowości za okres od 12 do 24 miesięcy. Kwotę określa na Twój wniosek sędzia-komisarz (art. 342a ust. 1 i 2). Szczegóły opisuje poradnik dom i mieszkanie w upadłości konsumenckiej.

Układ bywa droższy od upadłości. Opłata od wniosku o ogłoszenie upadłości wynosi 30 zł (art. 76a pkt 1 i art. 14 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych), a gdy majątek nie wystarcza na pokrycie kosztów postępowania, tymczasowo pokrywa je Skarb Państwa (art. 491⁷ ust. 1). Te koszty uwzględnia się później w planie spłaty, chyba że Twoje możliwości zarobkowe i potrzeby rodziny na to nie pozwalają (art. 491¹⁵ ust. 2). W układzie zaliczkę wpłacasz sam: razem z wnioskiem albo, po skierowaniu z wniosku o upadłość, nadzorcy sądowemu w ciągu 30 dni od otwarcia postępowania. Pozostałą część wynagrodzenia nadzorcy pokrywasz w trakcie wykonywania układu, razem z wypłatami dla wierzycieli (art. 491²⁶ ust. 1 i 2, art. 491³⁵ ust. 4).

Wynagrodzenie Upadłości Ekspert za I etap upadłości konsumenckiej wynosi 2 900 - 4 900 zł, z możliwością płatności w ratach (cennik). Przebieg postępowania krok po kroku opisuje strona jak działa upadłość konsumencka.

Układ konsumencki czy upadłość konsumencka: porównanie dróg

Trzy drogi różnią się tym, kto decyduje, co dzieje się z majątkiem i jakie koszty ponosisz.

Ugoda, układ konsumencki i upadłość konsumencka: porównanie
KwestiaUgoda lub zmiana warunków kredytuUkład konsumenckiUpadłość konsumencka
Dla kogoprzy przejściowej trudności, gdy wierzyciel się zgodziosoba bez działalności, niewypłacalna, ze zdolnością do pokrycia kosztów i wykonania układuosoba bez działalności, niewypłacalna
Kto decydujewierzycielwierzyciele w głosowaniu, sąd zatwierdzasąd; majątkiem zarządza syndyk
Majątekbez zmiannie ma syndyka; mienie tworzy masę układową, a czynności przekraczające zwykły zarząd wymagają zgody nadzorcywchodzi do masy upadłości
Małżonekbez zmianustawa nie przewiduje rozdzielności; majątek wspólny wchodzi do masy układowej i podlega nadzorowi nadzorcyrozdzielność majątkowa z dniem ogłoszenia upadłości
Egzekucjezależą od ustaleń z wierzycielemzawieszone dla długów objętych z mocy prawa układem; hipoteka osobnozawieszone, a potem umorzone co do majątku z masy
Okres spłatywedług ugodyco do zasady do 5 lat, dłużej przy zachowaniu mieszkaniaplan do 36 miesięcy; 36-84 miesiące przy umyślności lub rażącym niedbalstwie
Kosztyzależą od warunków ustalonych z wierzycielem30 zł, zaliczka, wynagrodzenie nadzorcy30 zł; gdy majątek nie wystarcza, koszty tymczasowo pokrywa Skarb Państwa
Długi, których rozwiązanie nie obejmujewedług ugodym.in. alimenty i renty odszkodowawcze (nie są objęte układem)m.in. alimenty, grzywny, szkody z przestępstwa (nie są umarzane)
Główne ryzykoodmowa albo niedotrzymanie warunkówbrak większości głosów, spadek dochodów, umorzenie postępowaniasprzedaż majątku z masy upadłości; odmowa ustalenia planu spłaty lub umorzenia (art. 491¹⁴ᵃ)

Rozważ ugodę, jeśli trudność jest przejściowa, masz jednego lub kilku wierzycieli i możesz płacić niższe raty. Rozważ układ konsumencki, jeśli masz stały dochód z nadwyżką, chcesz zachować majątek i możesz pokryć koszty postępowania. Rozważ upadłość konsumencką, jeśli nadwyżki nie ma, a długów nie spłacisz nawet w rozłożeniu na kilka lat. O skutkach w Twojej sprawie decydują przepisy i sąd.

Restrukturyzacja firmy i JDG to inne postępowania

Restrukturyzację firmy prowadzi się według Prawa restrukturyzacyjnego, które dotyczy przedsiębiorców, niektórych spółek kapitałowych, wspólników osobowych spółek handlowych odpowiadających całym majątkiem i wspólników spółki partnerskiej (art. 4 ust. 1 tej ustawy). Osoba prywatna bez działalności korzysta z układu konsumenckiego w Prawie upadłościowym. Sytuacja przedsiębiorcy wymaga odrębnej analizy. Najpierw trzeba ustalić, czy właściwą drogą nie będzie postępowanie dotyczące działalności. Jeśli działalność gospodarcza jest lub była częścią Twojej sytuacji, opisz to na konsultacji.

Jak wybrać drogę: test czterech pytań

Test czterech pytań to model roboczy redakcji Upadłości Ekspert, który porządkuje wybór między ugodą, układem a upadłością. Nie zastępuje oceny prawnej, ale pokazuje, od czego zależy decyzja.

Test czterech pytań
PytanieJeśli takJeśli nie
Czy trudność jest przejściowa i za kilka miesięcy znów będziesz w stanie płacić raty?sprawdź najpierw ugodę lub zmianę warunków kredytuporównaj układ konsumencki z upadłością
Czy po opłaceniu jedzenia, rachunków, leczenia i kosztów rodziny zostaje Ci stała nadwyżka, która pokryje też koszty układu?układ może być realną drogąsąd może nie otworzyć postępowania o układ; rozważ upadłość
Czy możesz liczyć na to, że za układem zagłosuje większość głosujących wierzycieli, mających co najmniej dwie trzecie sumy wierzytelności głosujących?układ ma szansę na przyjęcierośnie ryzyko umorzenia postępowania
Czy masz mieszkanie z kredytem hipotecznym, które chcesz zachować?oceń osobno sytuację wierzyciela z hipotekąporównaj drogi według dochodu i liczby wierzycieli

Lista kontrolna przed konsultacją

Przed rozmową przygotuj:

  • umowy kredytów, pożyczek i innych zobowiązań;
  • aktualne salda zadłużenia i wezwania do zapłaty;
  • pisma od komornika i z sądu;
  • informacje o hipotekach i innych zabezpieczeniach;
  • wykaz majątku, w tym udziałów w nieruchomościach;
  • dokumenty o dochodach i stałych wydatkach rodziny;
  • listę długów, których wysokość lub istnienie budzi wątpliwości;
  • informację o obecnej lub dawnej działalności gospodarczej.

Gdzie szukać bezpłatnej pomocy

Bezpłatną poradę prawną możesz uzyskać w punktach nieodpłatnej pomocy prawnej, które działają w każdym powiecie (nieodpłatna pomoc prawna na gov.pl). Konsumentów wspiera też powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów.

Najczęstsze pytania

Ile kosztuje restrukturyzacja zadłużenia osoby fizycznej?

Koszt ugody i zmiany warunków kredytu zależy od warunków ustalonych z wierzycielem. Układ konsumencki wymaga opłaty sądowej 30 zł, zaliczki na wydatki postępowania (8 851,42 zł przy wniosku w 2026 r.) i wynagrodzenia nadzorcy sądowego, co do zasady 15% kwoty, którą wierzyciele dostaną według układu. Do tego może dojść wynagrodzenie doradcy.

Ile trwa układ konsumencki?

Ustawa podaje terminy maksymalne: zgromadzenie wierzycieli najpóźniej 3 miesiące od otwarcia postępowania (4 miesiące po skierowaniu z wniosku o upadłość), a wniosek nadzorcy do sądu w ciągu 21 dni od zgromadzenia. Jeśli nadzorca nie złoży wniosku o zatwierdzenie układu w ciągu 6 miesięcy od wydania postanowienia o otwarciu postępowania, sąd umarza postępowanie. Sam układ zawiera się co do zasady na okres do 5 lat.

Czy układ konsumencki zatrzyma komornika?

Częściowo. Egzekucja długu objętego z mocy prawa układem, wszczęta przed otwarciem postępowania, zostaje zawieszona z mocy prawa z dniem otwarcia. Nie dotyczy to między innymi alimentów, a wierzyciel z hipoteką może prowadzić egzekucję z obciążonej nieruchomości. To, które egzekucje zostaną zawieszone w Twojej sprawie, trzeba sprawdzić indywidualnie.

Czy w układzie konsumenckim stracę mieszkanie?

Układ może pozwolić zachować mieszkanie, jeśli zostanie przyjęty, zatwierdzony i wykonany, ale samo otwarcie postępowania tego nie przesądza. Gdy układ przewiduje zachowanie mieszkania, może zostać zawarty na dłużej niż 5 lat. Przy kredycie hipotecznym wierzyciel z hipoteką może prowadzić egzekucję z nieruchomości, więc jego sytuację trzeba ocenić osobno.

Czy osoba prowadząca JDG może zawrzeć układ konsumencki?

Nie. Układ konsumencki jest przeznaczony dla osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej i stała się niewypłacalna. Przedsiębiorców dotyczą postępowania z Prawa restrukturyzacyjnego. Sytuacja przedsiębiorcy wymaga odrębnej analizy, dlatego przy działalności gospodarczej najpierw trzeba ustalić, które postępowanie jest właściwe.

Jak sprawdzić, czy ktoś jest w układzie lub restrukturyzacji?

Postanowienie o otwarciu postępowania o zawarcie układu obwieszcza się, a obwieszczeń dokonuje się w Krajowym Rejestrze Zadłużonych (art. 491²⁸ ust. 1, art. 4 ust. 1, art. 4a i art. 27 ust. 4 Prawa upadłościowego). Według opisu na gov.pl to jawny rejestr prowadzony przez Ministra Sprawiedliwości (Krajowy Rejestr Zadłużonych na gov.pl).

Czym różni się restrukturyzacja kredytu w banku od układu konsumenckiego?

Zmiana warunków kredytu to dobrowolne porozumienie z jednym bankiem, zależne od jego zgody, które nie wiąże innych wierzycieli. Układ konsumencki obejmuje wielu wierzycieli naraz: przyjmują go w głosowaniu, zatwierdza go sąd, a przebieg nadzoruje nadzorca sądowy. Układ wymaga też opłaty sądowej, zaliczki i wynagrodzenia nadzorcy.

Wybór drogi zależy od dochodu, liczby wierzycieli, majątku i toczących się egzekucji. Zanim podpiszesz ugodę albo złożysz wniosek do sądu, zbierz dokumenty z listy kontrolnej, policz miesięczną nadwyżkę w budżecie i porównaj drogi na konsultacji.

  • Ustawa z dnia Prawo upadłościowe: art. 4 ust. 1, art. 4a i art. 27 ust. 4 (obwieszczenia w Krajowym Rejestrze Zadłużonych)
  • Prawo upadłościowe: art. 5 ust. 1 i 2 (podmiotowy zakres ustawy)
  • Prawo upadłościowe: art. 11 ust. 1 i 1a (niewypłacalność)
  • Prawo upadłościowe: art. 124 ust. 1 i art. 146 ust. 1 (skutki ogłoszenia upadłości dla małżonków i egzekucji)
  • Prawo upadłościowe: art. 342a ust. 1 i 2 (kwota na najem po sprzedaży mieszkania)
  • Prawo upadłościowe: art. 491¹ ust. 1, art. 491⁷ ust. 1, art. 491¹⁴ᵃ, art. 491¹⁵ ust. 1 pkt 4, ust. 1a i ust. 2, art. 491¹⁶ ust. 1 i 2a, art. 491²¹ ust. 2 (upadłość konsumencka, koszty, plan spłaty, umorzenie)
  • Prawo upadłościowe: art. 491²⁵ i art. 491²⁶ (wniosek o układ, skierowanie do układu, zaliczka)
  • Prawo upadłościowe: art. 491²⁷-491³² (otwarcie postępowania, nadzorca sądowy, zgromadzenie wierzycieli)
  • Prawo upadłościowe: art. 491³³ i art. 491³⁴ (okres i wykonanie układu)
  • Prawo upadłościowe: art. 491³⁵ (wynagrodzenie nadzorcy sądowego)
  • Prawo upadłościowe: art. 491³⁶ (umorzenie postępowania o zawarcie układu)
  • Prawo upadłościowe: art. 491³⁸ (odesłanie do przepisów o przyspieszonym postępowaniu układowym)
  • Ustawa z dnia Prawo restrukturyzacyjne: art. 4 ust. 1 (kogo dotyczy ustawa)
  • Prawo restrukturyzacyjne: art. 39 ust. 1, art. 73 i art. 240 (zarząd majątkiem, majątek wspólny i masa układowa, stosowane odpowiednio)
  • Prawo restrukturyzacyjne: art. 119 ust. 1 (przyjęcie układu, stosowany odpowiednio)
  • Prawo restrukturyzacyjne: art. 150 ust. 1 pkt 1 i ust. 3, art. 151 ust. 1 i 2 (wierzytelności objęte i nieobjęte układem, stosowane odpowiednio)
  • Prawo restrukturyzacyjne: art. 156 ust. 1 (sposoby restrukturyzacji zobowiązań, stosowany odpowiednio)
  • Prawo restrukturyzacyjne: art. 252 ust. 1, art. 259 ust. 1 i 3, art. 260 ust. 1 (spłaty i egzekucje w przyspieszonym postępowaniu układowym, stosowane odpowiednio)
  • Ustawa z dnia o kosztach sądowych w sprawach cywilnych: art. 14 ust. 3 i art. 76a pkt 1 i 2 (opłata 30 zł)
  • Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia w sprawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w trzecim kwartale 2025 r.

Teksty jednolite: Prawo upadłościowe, Dz.U. 2026 poz. 913 (stan prawny na ); Prawo restrukturyzacyjne, Dz.U. 2026 poz. 533 (stan prawny na ); ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Dz.U. 2025 poz. 1228.

Jak powstał ten poradnik

Poradnik powstał na podstawie tekstów jednolitych Prawa upadłościowego (Dz.U. 2026 poz. 913, stan prawny na ), Prawa restrukturyzacyjnego (Dz.U. 2026 poz. 533, stan prawny na ) i ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. 2025 poz. 1228) oraz obwieszczenia Prezesa GUS z Tekst przygotowano z pomocą narzędzi AI, a każdy przepis i każdą kwotę sprawdzono w tekście źródłowym. Poradnik nie opisuje praktyki konkretnych sądów.

Historia zmian

Wersja 1.0, : publikacja.

autentyczne opinie z wizytówek Google

Prawdziwe głosy Klientów.

Pokazujemy autentyczne opinie opublikowane w wizytówkach Google. Nie tworzymy ich, nie skracamy i nie zmieniamy ich treści.

Artur Śniegoń 7 miesięcy temu

„Dzięki profesjonalnej pomocy całego zespołu, proces upadłości konsumenckiej przebiegł sprawnie i bez niepotrzebnego stresu. Wszystko było jasno wytłumaczone, a kontakt na każdym etapie bardzo dobry. Z czystym sumieniem polecam.”

Maria Marysia 7 miesięcy temu

„Nie wierzyłam, że to się uda, ale naprawdę pozbyłam się długów z pomocą tych ludzi. Słowo dziękuję to za mało. Polecam każdemu, kto ma problemy z komornikiem, windykacja. Bardzo miła obsługa, widać że to doświadczeni ludzie i wiedzą co robią. Nie ma rzeczy niemożliwych”

Przemek Łętowski rok temu

„Bardzo polecam❗️kompetentni ludzie! Pomagają odpowiedzieć na każde pismo które się otrzyma jak i je wyjaśnić jeśli pojawi się jakieś pytanie❗️są otwarci na współpracę zdalną jest to kolejny plus ponieważ nie trzeba udawać się do kancelarii. Na wszelkie zapytania otrzymuje się odpowiedź tego samego dnia. Polecam gorąco jeszcze raz❗️”

Opinie zostały opublikowane w wizytówkach Google. Nie tworzymy ich ani nie zmieniamy ich treści.