Boisz się, że przez dawne błędy i narastające długi współmałżonka stracicie dach nad głową? Niewypłacalność jednej osoby może bezpośrednio rzutować na sytuację całej rodziny, powodując stres związany z windykacją i egzekucją. Odpowiednio zaplanowana i przeprowadzona upadłość konsumencka może prowadzić do oddłużenia, ale nie gwarantuje zachowania wspólnego majątku. Przed złożeniem wniosku warto rozdzielić trzy kwestie: własność poszczególnych rzeczy, odpowiedzialność za kredyty oraz późniejsze potrzeby mieszkaniowe rodziny.
Upadłość konsumencka a małżeństwo - co wchodzi do masy upadłości?
Z dniem wydania przez sąd postanowienia o ogłoszeniu upadłości pomiędzy Tobą a Twoim mężem lub żoną powstaje rozdzielność majątkowa z mocy prawa. W praktyce upadłość konsumencka a małżeństwo oznacza, że dotychczasowy majątek objęty wspólnością trafia do masy upadłości, z uwzględnieniem ustawowych wyłączeń, a jego podział jest niedopuszczalny. Zarząd majątkiem wchodzącym do masy sprawuje syndyk. Tracicie wtedy prawo do swobodnego dysponowania tym majątkiem. Współmałżonek może dochodzić należności z tytułu udziału w majątku wspólnym, zgłaszając wierzytelność syndykowi przez system teleinformatyczny obsługujący postępowanie. Nie oznacza to automatycznej wypłaty połowy wartości majątku. Zakres zaspokojenia zależy od funduszów masy i zasad podziału. Wynika to z art. 124 Prawa upadłościowego.
Przykład: wspólne mieszkanie, dług tylko jednego małżonka
Załóżmy, że kupiliście mieszkanie podczas małżeństwa i należy ono do majątku wspólnego. Pożyczki zaciągał tylko Twój mąż, a Ty nie podpisywałaś umów. Brak Twojego podpisu nie oznacza, że po ogłoszeniu jego upadłości syndyk zajmie wyłącznie wyobrażoną połowę mieszkania. Jeśli nadal istnieje wspólność, do masy wchodzi wspólny majątek, a Ty możesz zgłosić należność z tytułu udziału. To istotna różnica między odpowiedzialnością za cudzy dług a skutkami upadłości dla własności. Rozwinięcie tej sytuacji znajdziesz we wpisie o skutkach upadłości dla współmałżonka.
Przykład: mieszkanie odziedziczone przez drugiego małżonka
Inaczej wygląda lokal odziedziczony wyłącznie przez Ciebie, jeśli spadkodawca nie postanowił inaczej. Co do zasady jest to Twój majątek osobisty, nie majątek wspólny. Sama upadłość męża nie powoduje jego wejścia do masy. Podobnie należy ocenić rzeczy nabyte przed powstaniem wspólności. Znaczenie mają dokumenty nabycia, a nie tylko to, kto obecnie korzysta z mieszkania. Jeżeli lokal kupiono za pieniądze z różnych źródeł albo był później objęty umową majątkową, kwalifikacja wymaga osobnej analizy. Podstawowe rozróżnienie wynika z art. 31 i 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Jak zabezpieczyć wspólny majątek przed niewypłacalnością - upadłość konsumencka a małżeństwo
Ustanowienie umownej rozdzielności majątkowej u notariusza, czyli popularna intercyza, to sposób na oddzielenie domowych finansów. Aby ustanowiona umową rozdzielność była skuteczna w stosunku do masy upadłości, umowa musi być zawarta co najmniej dwa lata przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości. Jeśli ten warunek nie zostanie spełniony, rozdzielność jest bezskuteczna wobec masy. Nie chodzi o dowolną decyzję syndyka ani o gwarancję ochrony wszystkich późniejszych przesunięć majątku. Regułę określa art. 126 Prawa upadłościowego. Więcej o znaczeniu dat wyjaśnia poradnik upadłość konsumencka a rozdzielność majątkowa i intercyza.
Dlaczego późna intercyza nie rozwiązuje problemu?
Jeśli podpiszecie umowę dopiero po pojawieniu się poważnych trudności, nie zakładaj, że samo rozdzielenie rachunków ochroni wcześniejszy dorobek. Termin ustawowy liczy się do dnia złożenia wniosku, nie do dnia ogłoszenia upadłości. Osobno trzeba sprawdzić ewentualny podział majątku, darowizny i sprzedaż rzeczy bliskim. Nawet starsza intercyza nie daje ogólnej zgody na działania krzywdzące wierzycieli. Zasady dotyczące rozdzielności sądowej, rozwodu i separacji są odmienne, dlatego nie należy automatycznie stosować do nich reguły umowy notarialnej. Te różnice omawia wpis czy intercyza chroni majątek przed upadłością.
Co z potrzebami mieszkaniowymi po sprzedaży?
Utrata dachu nad głową to największa obawa zadłużonych rodzin, dlatego sprzedaż wspólnej nieruchomości w upadłości wymaga przemyślanej strategii i chłodnej kalkulacji. Jeśli do masy wchodzi dom jednorodzinny lub mieszkanie, w którym mieszkasz, i konieczne jest zaspokojenie Twoich potrzeb mieszkaniowych oraz osób pozostających na Twoim utrzymaniu, z sumy sprzedaży wydziela się kwotę odpowiadającą przeciętnemu czynszowi najmu w tej samej lub sąsiedniej miejscowości za okres od 12 do 24 miesięcy. Kwotę określa się na Twój wniosek, uwzględniając ustawowe kryteria. Nie jest to gwarancja zachowania nieruchomości ani dodatkowa wypłata dla każdego małżonka.
Możliwość porozumienia z wierzycielami warto ocenić przed wyborem postępowania. Nie traktuj jednak sprzedaży udziału rodzinie jako pewnego sposobu uratowania wspólnego lokalu. Dla takiego działania istotne są stan własności i etap sprawy. Zasady mieszkaniowe opisuje poradnik upadłość konsumencka a dom i mieszkanie, a praktyczny problem sprzedaży rozwija wpis czy przy upadłości konsumenckiej stracę mieszkanie.
Odpowiedzialność za wspólne długi i życie rodziny z syndykiem
Zobowiązania zaciągnięte za zgodą małżonka różnią się skutkami prawnymi od tych zaciągniętych bez jego zgody. Zgoda na zobowiązanie nie jest jednak tym samym co podpisanie umowy jako współkredytobiorca. W przypadku wspólnego kredytu hipotecznego sądowe umorzenie długu jednego małżonka nie zwalnia drugiego z obowiązku jego spłaty. Profesjonalny pełnomocnik może pomóc uporządkować kontakty z wierzycielami, ale nie usuwa tej odpowiedzialności. Zależności między kredytem, zabezpieczeniem i oddłużeniem omawia poradnik upadłość konsumencka a kredyt hipoteczny.
Przykład: jedna osoba upadła, druga nadal pracuje
Po ogłoszeniu upadłości powstaje rozdzielność, więc nowe wynagrodzenie drugiego małżonka nie staje się wspólnym majątkiem tylko dlatego, że prowadzicie jeden dom. Inaczej mogą być ocenione oszczędności zgromadzone podczas wcześniejszej wspólności. Sam rachunek prowadzony na jedno nazwisko nie przesądza, że wszystkie środki są osobiste. Przygotuj historię wpływów i dokumenty pokazujące źródło pieniędzy. Pozwoli to odróżnić bieżący dochód współmałżonka od dawnego wspólnego dorobku.
W większości spraw sąd ustala plan spłaty. Przy jego określaniu uwzględnia możliwości zarobkowe upadłego, utrzymanie jego i osób pozostających na jego utrzymaniu oraz potrzeby mieszkaniowe. Umorzenie bez planu jest wyjątkiem, a nie typowym następstwem posiadania rodziny lub wspólnego mieszkania. W domowym budżecie trzeba więc uwzględnić zarówno możliwe spłaty upadłego, jak i nadal istniejące własne zobowiązania drugiego małżonka.
Jak uporządkować dokumenty dotyczące wspólnego majątku?
Zbierz umowę majątkową i dokumenty podziału, akty nabycia nieruchomości, dokumenty spadkowe oraz umowy kredytowe z załącznikami. Zaznacz, kto podpisał każdą umowę i w jakiej roli. Przy oszczędnościach zachowaj historię rachunku, zamiast opierać się wyłącznie na jego nazwie. Takie zestawienie pomaga ustalić, co było wspólne w dniu ogłoszenia upadłości i jakie roszczenia może zgłosić małżonek. Nie pomijaj składników majątku ani wcześniejszych przesunięć własności.
Dokumenty warto omówić podczas indywidualnej analizy, także w ramach pomocy opisanej na stronach upadłości konsumenckiej w Warszawie oraz upadłości konsumenckiej w Bielsku-Białej. Przykłady w tym poradniku są sytuacjami modelowymi, nie opisami spraw klientów ani zapewnieniem konkretnego wyniku.
